Τρόποι εφαρμογής της Ανοικτής Πρόσβασης

Ορισμοί Ανοικτής Πρόσβασης

Πολιτικές Ανοικτής Πρόσβασης

Τρόποι εφαρμογής της Ανοικτής Πρόσβασης

Αποθετήρια Ανοικτής Πρόσβασης

Εκπαιδευτικό και άλλο υλικό για την Ανοικτή Πρόσβαση

Χρήσιμες Πηγές

 

Η Διακήρυξη της Πρωτοβουλίας Ανοικτής Πρόσβασης της Βουδαπέστης (BOAI - Budapest Open Access Initiative) αναφέρει τους δύο παρακάτω τρόπους παροχής Ανοικτής Πρόσβασης, που αποτελούν τις πιο συστηματικές και οργανωμένες προσεγγίσεις  μεγιστοποίησης των πιθανοτήτων εντοπισμού και αναγνωρισιμότητας του ερευνητικού και ακαδημαϊκού περιεχομένου:

ΠΡΑΣΙΝΟΣ ΔΡΟΜΟΣ (αυτό-αρχειοθέτησης) ΧΡΥΣΟΣ ΔΡΟΜΟΣ (δημοσίευσης σε ηλεκτρονικά περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης)
Στην περίπτωση της αυτό-αρχειοθέτησης, γνωστής και ως «ο πράσινος δρόμος», ο συγγραφέας καταθέτει σε ηλεκτρονικό αποθετήριο ψηφιακό αντίγραφο της δημοσίευσης του (άρθρο σε περιοδικό, κεφάλαιο βιβλίου, κτλ.). Οι πολιτικές των εκδοτών για την αυτό-αρχειοθέτηση μπορούν να αναζητηθούν μέσω του Sherpa-Romeo [1]. Στην περίπτωση της δημοσίευσης σε περιοδικό Ανοικτής Πρόσβασης, γνωστής και ως «ο Χρυσός Δρόμος», η δημοσίευση γίνεται άμεσα ανοικτά προσβάσιμη. Το κόστος που σχετίζεται με τη δημοσίευση καλύπτεται είτε από τον συγγραφέα μέσω των τελών έκδοσης (Article Processing Charges/APC) ή μέσω της κάλυψης τους από τρίτους, όπως είναι οι χρηματοδότες έρευνας.

Οι απαιτήσεις του Ορίζοντα για την Ανοικτή Πρόσβαση στις δημοσιεύσεις

Στο πλαίσιο του Ορίζοντα οι ερευνητές είναι υποχρεωμένοι να δώσουν Ανοικτή Πρόσβαση στις έγκριτες επιστημονικές τους δημοσιεύσεις.

Η υποχρέωση (αναφέρεται στο άρθρο 29.2 της Συμφωνίας Επιχορήγησης) και περιλαμβάνει δυο βήματα:

  1. Την κατάθεση μηχαναγνώσιμου ηλεκτρονικού αντίγραφου της δημοσίευσης (published final peer-reviewed manuscript) σε αποθετήριο. Η κατάθεση γίνεται το συντομότερο δυνατό και το αργότερο κατά τη δημοσίευση
  2. Την παροχή Ανοικτής Πρόσβασης (στη δημοσίευση)

Τα βήματα αυτά μπορεί να συμβούν ταυτόχρονα (ή όχι), ανάλογα με το αν έχει επιλεγεί η δημοσίευση σε περιοδικό Ανοικτής Πρόσβασης (χρυσός δρόμος) ή η αυτό-αρχειοθέτηση (πράσινος δρόμος) και στην τελευταία αυτή περίπτωση από την περίοδο εμπάργκο που θέτει ο εκδότης.

Στην περίπτωση της αυτό-αρχειοθέτησης η Ανοικτή Πρόσβαση πρέπει να δοθεί εντός έξι μηνών (12 στην περίπτωση των κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών).

Τα κόστη που σχετίζονται με τη δημοσίευση σε περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης είναι επιλέξιμα κατά τη διάρκεια του έργου.

Η Επιτροπή ενθαρρύνει τους συγγραφείς να διατηρήσουν τα πνευματικά δικαιώματα.

Τέλη εκδόσεων σε περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης (Author Processing Charges - APCs)

Το κόστος που σχετίζεται με τη δημοσίευση καλύπτεται είτε από τον συγγραφέα μέσω των τελών έκδοσης (Article Processing Charges/APC) ή μέσω της κάλυψης τους από τρίτους, όπως είναι οι χρηματοδότες έρευνας. Επιπλέον οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Κύπρου, μπορούν να απευθύνονται στην αρμόδια Επιτροπή Έρευνας του Ιδρύματος για υποβολή σχετικού αιτήματος.

Εντοπισμός έγκυρων περιοδικών Ανοικτής Πρόσβασης

Για την επιλογή ενός έγκυρου περιοδικού Ανοικτής Πρόσβασης οι ερευνητές παροτρύνονται να χρησιμοποιούν τα ακόλουθα σημεία ελέγχου  

 

Για τη συμμόρφωση των υποχρεώσεων που προκύπτουν από το πρόγραμμα Ορίζοντας2020, η δημοσίευση σε περιοδικό Ανοικτής Πρόσβασης δεν είναι αρκετό. Η δημοσίευση πρέπει να διατεθεί μέσω αποθετηρίου Ανοικτής Πρόσβασης.

Οι απαιτήσεις του Ορίζοντα για την Ανοικτή Πρόσβαση στα ερευνητικά δεδομένα

Ο Ορίζοντας 2020 εισήγαγε πιλοτική δράση (σε επιλεγμένες θεματικές περιοχές) για την Ανοικτή Πρόσβαση στα επιστημονικά δεδομένα με στόχο την βελτίωση και ενίσχυση της πρόσβασης και της επανάχρησης των επιστημονικών δεδομένων που παράγονται στο πλαίσιο των έργων που χρηματοδοτεί.

Από το 2017, η Ανοικτή Πρόσβαση στα ερευνητικά δεδομένα αποτελεί υποχρέωση (άρθρο 29.3 της Συμφωνίας Επιχορήγησης) και αφορά δύο τύπους δεδομένων:

  1. Τα δεδομένα, και τα μεταδεδομένα αυτών, που χρησιμοποιούνται για την επαλήθευση των αποτελεσμάτων που παρουσιάζονται στη δημοσίευση
  2. Μη επεξεργασμένα δεδομένα που περιγράφονται στο σχέδιο διαχείρισης των δεδομένων

Οι ερευνητές καλούνται να συμμορφωθούν με τα ακόλουθα:

  1. Κατάθεση των δεδομένων κατά προτίμηση σε αποθετήριο δεδομένων (θεματικά, ιδρυματικά ή γενικά)
  2. Λήψη μέτρων προκειμένου να είναι δυνατή η πρόσβαση, εξόρυξη, αναπαραγωγή και διάχυση (χωρίς κόστος για τον χρήστη) των δεδομένων.


Οι ερευνητές καλούνται παράλληλα να παρέχουν πληροφορίες, μέσω του αποθετηρίου, για τα εργαλεία που απαιτούνται για την επαλήθευση των αποτελεσμάτων (πχ. ειδικό λογισμικό, πρωτόκολλα κτλ.).

Συγκεκριμένες κατηγορίες δεδομένων δύναται να εξαιρεθούν, από την υποχρέωση.

Σχέδιο Διαχείρισης Δεδομένων (Data Management Plan/DMP)

Εργαλείο-κλειδί στη σωστή διαχείριση των δεδομένων είναι το Σχέδιο Διαχείρισης Δεδομένων (Data Management Plan/DMP). Το Σχέδιο Διαχείρισης Δεδομένων περιγράφει τον κύκλο ζωής της διαχείρισης των δεδομένων: τον τρόπο συλλογής, διαχείρισης (τόσο κατά τη διάρκεια υλοποίησης της έρευνας όσο και μετά), την ακολουθούμενη μεθοδολογία, τον τρόπο παροχής ανοικτής πρόσβασης και μακροχρόνιας διαφύλαξης.

Δημιουργία Σχεδίου Διαχείρισης Δεδομένων

Για τη δημιουργία ενός Σχεδίου Διαχείρισης Δεδομένων (ΣΔΔ), μπορεί να χρησιμοποιηθεί το εργαλείο  DMPonline tool που παρέχεται από το Digital Curation Centre. Σε αυτό παρέχονται πρότυπα ΣΔΔ, που ικανοποιούν τις υποχρεώσεις του προγράμματος Ορίζοντας 2020. Η διαδικασία είναι απλή και συνοψίζεται σε σημεία ως εξής:

  1. Εγγραφή στο DMPonline
  2. Επιλογή Create plan
  3. Επιλογή European Commission (Horizon 2020) από τη λίστα των χρηματοδοτών έρευνας
  4. Προεραιτικά επιλέξτε σχετικό οργανισμό από τη λίστα για να δείτε ιδρυματικές οδηγίες. Εάν το ίδρυμα σας δεν είναι καταχωρημένο επιλέξτε other organisation.
  5. Επιλέξτε το σημείο additional DCC guidance.
  6. Επιλογή Create plan.

Το παραγόμενο ΣΔΔ μπορεί να αποθηκευτεί και να διατεθεί σε διάφορες μορφές.

Χρόνος παράδοσης του Σχεδίου Διαχείρισης Δεδομένων

Η πρώτη έκδοση του ΣΔΔ αναμένεται να παραδοθεί μέσα στους πρώτους 6 μήνες του έργου. Ανανεωμένες εκδόσεις του, μπορούν να παραδοθούν σε μεταγενέστερα στάδια του έργου.

________________________________________________

[1] Οι υπηρεσίες του Sherpa-Romeo παρέχουν στους συγγραφείς την απαιτούμενη πληροφόρηση προκειμένου να συμμορφωθούν με τις πολιτικές των χρηματοδοτών και φορέων έρευνας και των περιοδικών αναφορικά με την παροχή Ανοικτής Πρόσβασης.

 

Για διευκρινίσεις και σχετικές πληροφορίες επικοινωνήστε με

Βασιλική Κουκουνίδου, τηλ. +357 2289 2168